كشتار روستاي قارامانلي (قهرمانلو)-نازلي چاي اورميه توسط نيروهاي مسيحي آسوري-ارمني
مئهران باهارلي
http://sari-gelin.blogspot.com/
در سال ١٩١٨ صدها مركز جمعيتي ترك در آزربايجان جنوبي مورد تعرض و هجوم نيروهاي مسلح مسيحي مركب از دستجات اشرار مهاجر آسوري (جيلوها) و ارمني (قاچاقها)؛ ساللداتها و دراگونهاي (جيدالي قوشون) آسوري و ارمني در تركيب اردوهاي منظم روسيه، انگلستان و فرانسه؛ و بوميان ارمني و آسوري قرار گرفت. در اين تعرض و هجومها دهها هزار تن از اهالي غيرمسلح و بي دفاع شهرها و روستاهاي ترك نشين كشتار و قتل عام گرديدند. در منطقه اورميه، تنها دو روستاي ترك به دفاع مسلحانه از خود پرداخت. روستاي يوخاري قارامانلي (قهرمانلوي عليا) يكي از اين دو روستاست كه با ده نفر تفنگچي مقاومتي حماسي در برابر نيروي معظم مهاجم مسيحي متشكل از صدها تفنگچي و توپخانه از خود نشان داد و تا آخرين فشنگ تسليم نشد. نيروهاي مسيحي در تلافي، ٣٣٤ تن يعني تمام سكنه ترك روستا از مرد و زن و كودك و پير و صغير و كبير، به علاوه زنان و كودكان پناهنده غيرنظامي از روستاهاي ديگر به قارامانلي را بيرحمانه قتل عام كردند. ده و قلعه آن توسط نيروهاي مسيحي تخريب، خانه ها تاراج و مال و مواشي و اثاثيه مردم غارت شد. بنا به برخي منابع حتي يك تن نيز از اين كشتار جان سالم بدر نبرد. برخي منابع ديگر زنده ماندن چند زن و كودك را نوشته اند. روستاي قارامانلي پس از قتل عام، عملا خالي از سكنه و به گورستان تبديل گرديد.
---------------------------------------------------------------------------------
---------------------------------------------------------------------------------
آناتومي قتل عام روستاي قارامانلي (قهرمانلو) نازلي چاي، اورميه
تاريخ كشتار:
دو روز متوالي، ٣١ مارس ١٩١٨، ١ آوريل ١٩١٨
محل:
روستاي يوخاري قارامانلي (قهرمانلوي عليا) –نازلي چاي اورميه
عاملين قتل عام:
قواي مسلحه مسيحي مركب از چند صد نفر تفنگچي آسوري (و ارمني؟)، با دو عراده توپ كوهستاني ("مسيحي" نامي عمومي در منابع آن دوره است و اغلب در مواردي بكار مي رود كه تشكل و يا جمعيت مورد بحث، مركب از هر دو گروه آسوري و ارمني، مهاجر و بومي بوده باشند).
مدافعين:
هشت و يا ده نفر تفنگچي ترك از اهالي روستا
تلفات:
٣١ مارس ١٩١٨: دو و يا سه تفنگچي مسيحي توسط تفنگچيان ترك مدافع روستا كشته شد.
١ آوريل ١٩١٨: كليه سيصد و سي و چهار تن اهالي غير مسلح ترك روستاي قارامانلي و پناهندگان روستاهاي ديگر به آنجا شامل مردان و زنان و اطفال صغير و صغيره و پيران و هشت تن تفنگچي ترك مدافع روستا به قتل رسيد. از مهاجمين مسيحي جمعا بيست و هشت تن مقتول و مجروح گرديد.
٥ آوريل ١٩١٨: عده اي زن و مرد در شهر اورميه در حين تيراندازيها و شادمانيهاي قواي مسيحي به مناسبت قتل عام تركها در قارامانلي، حيات خود را از دست دادند.
---------------------------------------------------------------------------------
---------------------------------------------------------------------------------
منابع:
١-اروميه در محاربه عالم سوز، از مقدمه نصارا تا بلواي اسمعيل آقا، ١٣٠٠-١٢٩٨ شمسي. رحمت الله خان معتمدالوزاره (رحمت)
٢- تاريخچه اورميه، يادداشتهائي از سالهاي جنگ اول جهاني و آشوب بعد از آن. رحمت الله توفيق (توفيق)
٣- آزربايجان در جنگ جهاني اول يا فجايع جيلولوق. دكتر توحيد ملكزاده ديلمقاني (ديلمقاني)
---------------------------------------------------------------------------------
---------------------------------------------------------------------------------
نقل قولها:
-فقط دو ده از دهات ارومي [اورمو] وقتي قتل عامهاي شديد مسيحيان را نسبت به دهات ديگر مشاهده نموده، به نگهداري خود اقدام كرده. اول قريه قهرمانلوي عليا [يوخاري قارامانلي] كه داراي حصار محكمي بود و در به روي مسيحيان بسته و به خيال قلعه داري و دفاع بر آمده، مسيحيان نيز كه كار دهات مسلمانان [ترك] را به كلي خاتمه داده، به اين ده رو آورده. (توفيق)
-شب ١٧ جمادي الاخر در بازار و راسته دوشابچي خانه دو نفر [را] به قتل رسانيده بودند. بعضي از اهالي قراء نازلوچاي [نازلي چاي] بعد از غارت، فرار كرده در قريه قارامانلي (قهرمانلو) تحصن نموده و جمعي هم از اناث و اطفال دهات اطراف به آنجا پناه برده، در قلعه اربابي قريه مزبوره بودند و از قرار مذاكره ده نفر هم تفنگچي داشتند. (رحمت)
-موقعي كه پطروس زد و خورد مختصري در قيرخلار با ڬاظم خان نموده و به سوي چهريق حركت كرد، سكنه و افراد دهات نازلي چاي (نازلوچاي) با استفاده از تاريكي شبها خود را به قريه قارامانلي (قهرمانلو) كه دور از دهكده هاي مسيحي نشين و در گوشه اي از محال نازلي چاي قرار گرفته مي رسانند و در آنجا اقامت مي كنند. بعضي از آنها نيز اسلحه داشتند. (ديلمقاني)
------------------
-مسيحيان دو سه دفعه به آنجا رفتند كه غارتي بكنند، نتوانستند داخل بشوند. (رحمت)
-قواي مسلحه [مسيحي] از اين امر با خبر مي شوند و به قريه "تسليم امري" [امر تسليم] مي دهند. (ديلمقاني)
------------------
-در ١٨ جمادي الاخر، نمايندگان مسيحي [آسوري و ارمني] عنوان كردند كه از مجلس [شهر اورميه] كاغذي به آنجا نوشته شود كه اسلحه را داده و تسليم شويد. اعضاي مسلمان [ترك] مجلس هر قدر ايستادگي نمودند كه آنها جان خودشان را برداشته و فرار كرده و با كسي كاري ندارند، نبايد مزاحم آنجا شد؛ [اعضاي مسيحي] قبول نكردند. بالاخره مباشر قريه مزبور به اتفاق چند نفر مسيحي به آنجا فرستاده شد. [اهالي ترك] آنها را راه نداده و گفته بودند: "هر كس تسليم مي شود حال او را ملاحظه مي كنيم كه به چه فلاكتي دچار مي شود. ما اطمينان به قول اين جماعت نداشته و تسليم نمي شويم. سه هزار تومان هم نقدا و اثاثيه و غيره مي دهيم كه ما را به حال خودمان بگذارند". (رحمت)
-١٨ جمادي الاخر -٣١ مارس ١٩١٨ نمايندگان مسيحي [آسوري و ارمني] از مجلس [شهر اورميه] كاغذي خواستند كه [اهالي ترك قارامانلو] اسلحه را داده تسليم شوند. اعضاي [ترك] مجلس مقاومت كردند، نشد. بالاخره مباشر قريه مذبور با چند مسيحي به آنجا فرستاده شد. ولي [اهالي ترك] تسليم نشده گفتند: "هر كس تسليم شد مي دانيم به چه فلاكتي گرفتار مي شود. سه هزار تومان نقد مي دهيم، ما را به حال خودمان بگذاريد". (ديلمقاني)
------------------
-مسيحيان قبول نكردند. از قلعه تير انداخته، مباشر مجروح و دو سه نفر از مسيحيان مقتول شده و مراجعت نموده بودند. (رحمت)
-مسيحيان قبول نكرده و از قلعه شليك كردند. مباشر مجروح و دو سه مسيحي مقتول شد. (ديلمقاني)
------------------
-در ١٩ ماه، چند صد نفر تفنگچي [مسيحي] با دو عراده توپ به قريه قارامانلي (قهرمانلو) فرستاده، از صبح تا وقت عصر در آنجا به شدت دعوا بود و قلعه آنجا را بومبارده نمودند. (رحمت)
-نظر به اينكه قلعه نشينان از حول جان و ناموس خود سخت دفاع مي نمودند، مسيحيان مجبور به اعزام قواي كافي و توپخانه گرديده. همين كه توپخانه و قواي كافي به اطراف قريه قارامانلي (قهرمانلو) رسيده و توپها را به كار گذاشتند، از چندن محل ديوار قلعه را خراب نموده. (توفيق)
-سپس جيلوها به روستاي مزبور حمله كرده -١ آوريل ١٩١٨- و چون با مقاومت اهالي روبرو مي شوند، ناچار مي شوند ٢ عراده توپ كوهستاني آورده و در دامنه كوه مشهور به علي پنجهسي موضع گرفته و ده را هدف قرار داده و بمباران مي كنند. صداي اين توپها نيز به شهر مي رسد و مردم نيز از قضيه باخبر شده و با تاسف به سرنوشت ساكنين قارامانلي (قهرمانلو) با آه و زاري دعا مي كردند. (ديلمقاني)
------------------
- و قلعه داران نيز كليتا فشنگ تفنگهاي خود را مصرف كرده، در نتيجه تاب مقاومت نياورده. مسيحيان به داخل قلعه قارامانلي (قهرمانلو) وارد شده، آنچه از دستشان مي آمد، مضايقه نكرده، حتي به زنان و بچگان نيز رحم نياورده، در داخل قلعه كشتار عظيمي داده، خانه ها را تاراج و صاحبان آنها را با كمال بي رحمي كشته، حتي براي يك نفر هم رحم نكرده، به شهر باز گشتند. (توفيق)
-از طرف مسيحيان بنا به تقرير خودشان بيست و هشت نفر مقتول و مجروح شده و از تفنگچيان آن طرف [ترك مدافع روستا] به طور مذاكره هشت نفر به قتل رسيده. و به قلعه هشتاد و چهار تير توپ انداخته، قلعه و ده را خراب نمودند كه موافق صورت خود اهالي آنجا سيصد و سي و چهار نفر مرد و اناث و بچه [از اهالي ترك] مقتول شده و مال و مواشي و اثاثيه هر چه بود غارت كردند. معلوم نبود زن و اطفال صغير و صغيره چه تقصير داشتند كه اين قدر مقتول مي كردند. (رحمت)
-مدافعين روستاي قارامانلي (قهرمانلو) زير آتش توپها مانده و مقاومتشان شكسته مي شود و وقت ظهر قواي مسلحه [مسيحي] دهكده را متصرف و تمام ٣٣٤ نفر سكنه را به قتل مي رسانند. به طوريكه قريه از وجود ذيروح خالي مي شود و دو سه سال استخوان و اسكلت شهداي قريه مذبور در كوچه ها و داخل حياطها و اتاقهاي قريه مانده و منظره وحشت انگيزي را براي هر بيننده آفريده بود. اين قريه دو سه سال همچنان خالي بود. چند نفر از زن و كودك كه در ميان مجروحين و مقتولين و جويها و چاهها زنده مانده بودند قادر به امر آباد كردن قريه نبودند. ولي سايرين از زن و مرد و طفل و پيران همه كشته شده بودند. (ديلمقاني)
------------------
-روز سه شنبه ٢٣ جمادي الثاني -٥ آوريل ١٩١٨ قواي مسلحه [مسيحي] كه اهالي قارامانلي (قهرمانلو) را قتل عام كرده بودند، فاتحانه وارد اورميه شدند. تصادفا قتل عام قارامانلو (قهرمانلو) مصادف با روز عيد جيلوها بود و آنها معتقد بودند اگر روز عيد باران نبارد، آنسال براي آنان بدشوم خواهد بود. بر حسب تصادف موقعي كه آدمكشان قريه قارامانلو (قهرمانلو) سرود خوانان و پاي كوبان وارد شهر مي شدند، قطرات باران از آسمان سرازير و جيلوها از آمدن باران كه آنرا علامت نعمت و سعادت مي دانستند، چنان شاد شدند كه در يك لحظه هزاران گلوله شليك كردند. مردم كه علت اين تيراندازي را نمي دانستند، چنان مي ترسيدند كه حدي نداشت و گمان مي كردند كه باز هم فرمان قتل عام از طرف قواي مسلحه [مسيحي] داده شده است. عده اي از زن و مرد از وحشت زهره چاك شده و جان سپردند. قواي مسلحه [مسيحي] براي مخفي كردن علت واقعي سرور و خوشحالي دستور دادند در شهر جار كشيدند و اعلان نمودند كه مردم نبايد بترسند و نگران شوند. بلكه بايد شادي كنند و در جشن آنها شركت نمايند. زيرا امروز سر اسماعيل سيميتقو را به شهر مي آورند. (ديلمقاني)
------------------
-و در درگاه احديت مسئوليت اين همه خونهاي ناحق در عهده چه كسي خواهد بود و گردش ليل و نهار با مرتكبين اين اعمال چه خواهد كرد و حال اين كه بالطبع هر نوع اعمال و كردار را خواه حسنه باشد و يا غيرحسنه پاداش و مكافاتي در پي است و عموم مذاهب و فرق به آن قائل و معتقد هستند. (رحمت)
